راهنمای بیمار
راهنمای گام‌به‌گام برای بیمار و همراه او: ویزیت اول، روز MRI، آمادگی برای عمل، مراقبت در خانه بعد از عمل ستون فقرات و مغز، و نشانه‌های خطر.
ویزیت اول: چه بیاورم، چه بگویم
خود تصویرها مهم‌تر از گزارش است. با یک فهرست کوتاه می‌شود بیشتر سؤال‌ها را در همان ویزیت جواب گرفت.
همراه بیاورید
- خود تصویرها: CD یا فیلم MRI، سی‌تی و رادیوگرافی، نه فقط برگهٔ گزارش
- جواب نوار عصب و عضله، اگر دارید
- شرح عمل‌های قبلی و نام پیچ یا پروتزی که در بدن دارید
- فهرست همهٔ داروها، به‌خصوص رقیق‌کنندهٔ خون
- یک نفر همراه، برای بیماری‌های مغز حتماً
پیش از ویزیت یادداشت کنید
- درد یا بی‌حسی از کی شروع شد و تا کجا می‌رود
- با چه کاری بهتر و با چه کاری بدتر می‌شود
- چه درمان‌هایی را امتحان کرده‌اید و چه نتیجه‌ای داشت
- چه کاری را دیگر نمی‌توانید انجام بدهید
- مشکلی در ادرار، مدفوع یا تعادل پیدا کرده‌اید؟
در معاینه چه می‌گذرد؟
پزشک شما را در حال نشستن، ایستادن و راه رفتن می‌بیند و ممکن است بگوید روی پنجه و پاشنه راه بروید. قدرت عضله‌ها، حس و بازتاب‌ها را می‌سنجد. لباس راحت بپوشید.
این سؤال‌ها را بپرسید
- یافتهٔ تصویر با علامت‌های من جور است؟
- اگر فعلاً عمل نکنم چه می‌شود؟
- کدام نشانه یعنی نباید صبر کنم؟
- اگر عمل لازم است، هدفش چیست و چه خطرهایی دارد؟
روز MRI
MRI درد ندارد و پرتو ایکس ندارد، ولی آهن‌ربایی قوی است. پیش از آن باید چند چیز را بگویید.
پیش از MRI حتماً بگویید
آهن‌ربای دستگاه قوی است و با بعضی فلزها مشکل دارد. اگر یکی از این‌ها را دارید به پزشک و مرکز تصویربرداری بگویید:
- دریچهٔ مصنوعی قلب
- ضربان‌ساز یا دفیبریلاتور قلب
- گیرهٔ آنوریسم مغز
- کاشت حلزون گوش
- مفصل مصنوعی تازه یا استنت رگ
- بیماری کلیه یا دیالیز (شاید نتوانید ماده حاجب بگیرید)
- سابقهٔ کار با ورق فلز (شاید لازم باشد چشم از نظر تکهٔ فلز بررسی شود)
- ترس از جای بسته
بارداری را هم بگویید.
همان روز
- لباس بدون زیپ و دکمهٔ فلزی بپوشید.
- جواهر، ساعت، کارت بانکی، سمعک، عینک و سنجاق سر را بیرون بگذارید.
- ممکن است بخواهند ۴ تا ۶ ساعت پیش از آن چیزی نخورید. از مرکز بپرسید.
داخل دستگاه
روی تخت باریکی دراز می‌کشید و تخت داخل تونل می‌رود. معمولاً ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد. دستگاه صدای ضربه و وزوز بلند دارد و می‌توانید گوش‌گیر بخواهید. با میکروفون داخل دستگاه با اپراتور حرف می‌زنید.
باید بی‌حرکت بمانید، چون حرکت تصویر را تار می‌کند. درد ندارد و بعد از آن می‌توانید به کارتان برگردید، مگر آرام‌بخش گرفته باشید.
اگر از جای بسته می‌ترسید
زودتر به پزشک بگویید. گاهی داروی آرام‌بخش می‌دهند یا MRI باز پیشنهاد می‌کنند. اگر دارو می‌گیرید، کسی را برای برگشت همراه بیاورید.
بعد از MRI
CD و گزارش را بگیرید و برای ویزیت بیاورید. شبکهٔ پشتیبانی بیمار می‌تواند نوبت MRI و ارسال تصویر به پزشک را هماهنگ کند.
منابع
پیش از عمل
بیشتر آماده‌سازی از یک هفته قبل شروع می‌شود: داروها، سیگار، خانه و نفر همراه.
به جراح بگویید
- باردار هستید یا ممکن است باشید
- همهٔ داروها، مکمل‌ها و گیاهانی که مصرف می‌کنید
- دیابت، بیماری قلب یا مشکل دیگری دارید
- مصرف الکل دارید
- هر بیماری تازه مثل سرماخوردگی، آنفلوانزا یا تب. شاید عمل عقب بیفتد
یک هفته پیش از عمل
- ممکن است لازم باشد رقیق‌کننده‌های خون و داروهایی مثل آسپرین و ایبوپروفن موقتاً قطع شوند. خودتان قطع نکنید و از جراح بپرسید.
- بپرسید کدام داروها را روز عمل هم باید بخورید.
- سیگار را کم یا قطع کنید. سیگار ترمیم را کند می‌کند و خطر لخته را بالا می‌برد.
- خانه را برای برگشت آماده کنید: وسایل دم دست، حمام ایمن، یک نفر برای کمک.
روز عمل
- طبق دستور ناشتا بمانید.
- داروهایی را که گفته‌اند با یک جرعه آب بخورید.
- سر وقت برسید.
برای عمل مغز ممکن است بخواهند شب قبل موها را با شامپوی مخصوص بشویید.
سؤال‌هایی که باید جواب گرفته باشید
- چه عملی و با چه هدفی؟
- احتمال بهتر شدن علامت‌های من چقدر است؟
- بیشترین خطرها برای من چیست؟
- چند روز در بیمارستان می‌مانم؟
- کی می‌توانم راه بروم، رانندگی کنم و سر کار برگردم؟
در خانه بعد از عمل ستون فقرات
زخم، راه رفتن، بار بلند کردن و نشانه‌هایی که باید زود خبر داد. دستور جراح شما بر این صفحه مقدم است.
چه انتظاری داشته باشیم؟
بعد از برداشتن دیسک، برگشت معمولاً سریع است. ممکن است تا چند هفته هنوز درد، بی‌حسی یا ضعف در مسیر عصب داشته باشید. لامینکتومی و جوش دادن مهره بیشتر زمان می‌برد و استخوان دست‌کم ۳ تا ۴ ماه طول می‌کشد تا خوب جوش بخورد.
زخم
- هر روز زخم را نگاه کنید.
- کمی قرمزی و بی‌حسی کنار زخم طبیعی است.
- از جراح بپرسید کی می‌توانید حمام کنید. معمولاً ۵ تا ۷ روز اول زخم باید خشک بماند.
- بار اول کسی کمکتان کند و زخم را بپوشانید.
- سیگار نکشید. سیگار ترمیم را کند می‌کند، به‌خصوص بعد از جوش دادن مهره.
شبکهٔ پشتیبانی می‌تواند برای تعویض پانسمان و برداشتن بخیه در خانه هماهنگی کند.
حرکت
- بیشتر از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پشت سر هم ننشینید.
- از کمر خم نشوید. برای برداشتن چیزی زانو خم کنید.
- چیزی سنگین‌تر از حدود ۴٫۵ کیلو بلند نکنید.
- دو هفتهٔ اول پیاده‌روی کوتاه داشته باشید و بعد کم‌کم بیشتر کنید.
- یک تا دو هفتهٔ اول پله را به حداقل برسانید.
- شنا، دویدن و کار سنگین خانه را تا پیش از دیدن جراح شروع نکنید.
اگر کمربند طبی داده‌اند، طبق دستور ببندید.
خودرو و کار
دو هفتهٔ اول رانندگی نکنید. بعد از آن فقط با اجازهٔ جراح. در مسیر طولانی هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه بایستید و کمی راه بروید.
بعد از جوش دادن مهره، جوان سالم با کار سبک حدود ۴ تا ۶ هفته و سالمند با عمل گسترده‌تر تا ۴ تا ۶ ماه سر کار برنمی‌گردد.
با جراح تماس بگیرید اگر
- لرز یا تب ۳۸٫۳ درجه یا بیشتر
- زخم قرمزتر، متورم‌تر یا گرم‌تر شد، باز شد یا ترشح کرد
- درد محل عمل بیشتر شد
- حس دست یا پا عوض شد
- درد یا ورم ساق پیدا کردید
- سردردی که با داروی معمول خوب نمی‌شود
اورژانس
درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، ادرار نکردن یا از دست رفتن کنترل ادرار و مدفوع منتظر نمی‌ماند. با ۱۱۵ تماس بگیرید.
در خانه بعد از عمل مغز
برای بیمار و خانواده: چه چیزی طبیعی است، چطور مراقبت کنیم و چه زمانی باید فوری تماس گرفت.
چه چیزهایی طبیعی است؟
- خارش، سوزش، درد و بی‌حسی کنار زخم
- صدای تق‌تق جایی که استخوان در حال جوش خوردن است (ترمیم کامل استخوان ۶ تا ۱۲ ماه طول می‌کشد)
- کمی مایع زیر پوست نزدیک زخم که صبح‌ها بیشتر است
- سردرد، به‌خصوص با نفس عمیق، سرفه یا فعالیت
- کم‌انرژی بودن که ممکن است چند ماه طول بکشد
دارو
از جراح بپرسید هر دارو تا کی ادامه دارد. داروی ضدتشنج یا کورتون را خودتان قطع نکنید. فقط مسکنی را بخورید که جراح گفته است، چون آسپرین و ایبوپروفن ممکن است خونریزی بدهند. رقیق‌کنندهٔ خون را بدون اجازهٔ جراح دوباره شروع نکنید.
زخم و مو
- زخم را تمیز و خشک نگه دارید.
- تا برداشتن بخیه، موقع حمام کلاه حمام بگذارید.
- بعد از آن زخم را آرام بشویید و با حوله خشک کنید.
- روی زخم کرم نزنید.
- ۳ تا ۴ هفته کلاه‌گیس نگذارید و رنگ مو نکنید.
- با چند بالش بخوابید تا سر بالاتر باشد.
فعالیت
- با راه رفتن شروع کنید و کم‌کم بیشتر کنید.
- پله را با دستگیره بروید.
- دو ماه اول چیزی سنگین‌تر از ۹ کیلو بلند نکنید.
- برای برداشتن چیزی از کمر خم نشوید؛ زانو خم کنید.
- زمان رانندگی را از جراح بپرسید.
- زیاد استراحت کنید و روز هم چرت بزنید.
برای خانواده
تغییر خلق، کندی فکر یا خستگی زیاد را یادداشت کنید و در ویزیت بگویید. اگر گیجی یا خواب‌آلودگی بیشتر از معمول دیدید، صبر نکنید.
فوری با جراح تماس بگیرید اگر
- تب ۳۸٫۳ درجه یا بیشتر یا لرز
- قرمزی، ورم، ترشح یا باز شدن زخم
- سردردی که با دارو خوب نمی‌شود
- دوبینی یا تغییر دید
- گیجی یا خواب‌آلودگی بیشتر از معمول
- ضعف تازهٔ دست یا پا، مشکل تازهٔ راه رفتن یا تعادل، یا مشکل در حرف زدن
- چکیدن مایع یا خون در گلو
- ورم زخم که بعد از دو هفته نرفته یا بدتر شده است
اورژانس
تشنج، به سختی بیدار شدن، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه منتظر نمی‌ماند. با ۱۱۵ تماس بگیرید.
نشانه‌های خطر: کی منتظر نوبت نمانیم
بیشتر کمردردها و سردردها جدی نیستند. این فهرست همان چند موردی است که نباید برایشان منتظر نوبت ماند.
پیش از هر چیز
در این حالت‌ها با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید. خودتان رانندگی نکنید و داروهایتان را همراه ببرید. اگر پزشکتان دستور دیگری داده، دستور او مقدم است.
همراه کمردرد یا سیاتیک
- سیاتیک در هر دو پا
- ضعف یا بی‌حسی شدید یا بدترشونده در هر دو پا
- بی‌حسی اطراف اندام تناسلی یا مقعد
- سختی در شروع ادرار، ادرار نکردن یا کنترل نداشتن ادرار
- حس نکردن دفع یا کنترل نداشتن مدفوع
- کمردرد بعد از تصادف یا حادثهٔ شدید
همراه درد گردن
- مشکل تازه در راه رفتن
- از دست رفتن کنترل ادرار یا مدفوع
- به‌هم خوردن ناگهانی هماهنگی، مثلاً در بستن دکمه
نشانه‌های سکته
- یک طرف صورت افتاده است
- یک دست بالا نمی‌ماند
- گفتار کشیده یا نامفهوم است
اگر این نشانه‌ها رفع هم شدند، باز فوری کمک بگیرید.
همراه سردرد
- شروع ناگهانی با درد بسیار شدید
- تشنج
- بی‌حسی یا ضعف بدن یا صورت
- سختی در حرف زدن، تعادل، راه رفتن یا به یاد آوردن
- خواب‌آلودگی یا گیجی
- از دست رفتن بینایی
- تب بالا و سفتی گردن
- ضربه به سر در سه ماه گذشته
بعد از ضربه به سر
- بیهوشی که بیمار از آن بیدار نشده، یا بیدار نماندن
- تشنج
- افتادن از ارتفاع بیشتر از یک متر یا پنج پله
- مشکل بینایی یا شنوایی
- خروج مایع شفاف از گوش یا بینی
- بی‌حسی یا ضعف تازه
- تغییر رفتار
اگر کسی داروی رقیق‌کنندهٔ خون می‌خورد و به سرش ضربه خورد یا استفراغ کرد، زود با پزشک مشورت کنید.
زود با پزشک تماس بگیرید
این‌ها اورژانس نیستند ولی نباید ماند:
- کمردرد همراه تب، کاهش وزن بی‌دلیل یا تورم پشت
- کمردردی که شب‌ها بدتر است
- سنگینی یا ضعف دست و پا
- سردردی که با سرفه، عطسه یا خم شدن بدتر می‌شود